Vân Trang - bà mẹ 4 con thắng 42km Y Tý và đáp trả body shaming: 'Chạy bằng đôi chân, không chạy bằng miệng thiên hạ'

Đường đích Y Tý không rộng, nhưng cánh cổng về đích mở ra một không gian lớn hơn nhiều cho câu chuyện của một người mẹ bốn con. Lúc Vân Trang băng qua vạch kết thúc với thời gian 4 giờ 26 phút, nhiều người đã nhầm cô với một runner nam vì cô chạy trong nhóm dẫn đầu. Chỉ khi ban tổ chức công bố kết quả, cái tên Jang Doll - Vân Trang - mới tạo nên dấu ấn thật sự: nhất nữ cự ly 42km, xếp thứ hai toàn giải và chỉ có đúng một nam vận động viên về trước. Tôi theo dõi các giải chạy địa hình nhiều năm và hiểu rằng con số này không đến từ may mắn. Giải chạy Y Tý Mùa Vàng 2026 diễn ra ngày 6/9 tại Lào Cai, nơi cung đường trail 42km có tổng độ cao tích lũy hơn 1.300m, vượt đèo và leo lên khu vực đỉnh Lảo Thẩn cao 2.860m so với mực nước biển. Địa hình dốc đứng, không khí loãng vùng cao thường khiến các runner nữ bị bỏ lại phía sau với cách biệt lớn. Vị trí thứ hai chung cuộc của Vân Trang vì thế là một ngoại lệ đáng nhìn kỹ. Không có bí mật đặc biệt. Vân Trang tập luyện đều đặn, kỷ luật: chạy bộ, gym, bơi và các bài bổ trợ nhằm tích lũy sức bền. Chia sẻ với phóng viên, cô nói: “Cự ly 42km có những đoạn dốc khiến cơ thể gần như cạn năng lượng. Lúc ấy em chỉ tập trung vào từng đoạn đường trước mắt, giữ nhịp thở, phân phối sức và bổ sung năng lượng đúng lúc. Em luôn tự nhắc mình: Cứ bình tĩnh, còn sức là còn cơ hội.” Đó là tư duy của một vận động viên đường dài, không phải của một người chạy để săn ảnh đẹp. Điều đáng buồn là thành tích ấy bị đem ra bàn tán theo một cách khác. Hình ảnh của cô bị đăng trong vài hội nhóm chạy bộ. Thay vì phân tích kỹ thuật, một bộ phận cư dân mạng chú ý vào vòng một lớn tự nhiên của cô dưới bộ đồ thể thao bó sát, thậm chí dùng cụm từ “vác hai quả bưởi đi chạy” để giễu cợt. Vân Trang không chọn im lặng. Cô lập tức phản hồi trực diện: “Em đố ai vác 2 quả bưởi chạy 42km hay 55km đường núi đấy! Em chạy bằng đôi chân chứ có phải chạy nhờ ngoại hình đâu mà mang em lên nhóm nói này nói kia? Người ta thấy áp lực, em lại thấy đó là động lực tiếp tục vitamin C cho tinh thần. Quan trọng là em vẫn về đích, vẫn vui khỏe. Còn phán xét thì cứ phán xét, em chạy bằng chân của mình, không chạy bằng miệng thiên hạ!” Khi được hỏi có nên chọn trang phục rộng rãi, kín đáo hơn để tránh ánh nhìn soi mói, nhà vô địch Y Tý dứt khoát nói: “Trang phục thể thao trước hết phải thoải mái và an toàn. Nếu mình thay đổi bản thân chỉ vì sợ lời soi mói thì có lẽ mình sẽ luôn phải sống theo ánh mắt của người khác. Em chọn tập trung vào đường chạy và mục tiêu của mình. Marathon dạy em rằng không phải lúc nào mình cũng chạy trong điều kiện hoàn hảo. Cuộc sống cũng vậy. Những lời khen làm mình vui, lời chê giúp mình nhìn lại, còn những lời thiếu thiện chí thì mình học cách bỏ qua.” Nghề báo thể thao của tôi có một câu ký hiệu: “45 phút bên lề sân cỏ, một đời không bao giờ cũ.” Hôm nay, bên lề đường chạy Y Tý, câu đó vẫn đúng, chỉ khác là nhân vật chính không cần sân cỏ rộng, không cần khán đài chật kín. Cô đứng giữa núi rừng và kể câu chuyện của chính mình bằng đôi chân. “Trên khán đài nước Nga, tôi nghe thấy nhiều ghế trống mang tên phụ nữ”, tôi từng viết như vậy. Ở Y Tý, khoảng trống không nằm trên ghế mà nằm trong cách người ta đọc thành tích: nhiều người vẫn quen nhìn phụ nữ chạy bộ như một hình ảnh trang trí, chưa quen nhìn họ như những vận động viên thực thụ. Thật ra, câu chuyện body shaming với nữ runner không mới. Nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn: xã hội đã sẵn sàng nhìn cơ thể phụ nữ trong thể thao như một công cụ để chiến đấu và chiến thắng, hay chỉ là vật để đánh giá? Vân Trang vẫn chọn con đường kỷ luật: chạy bằng chân, tập trung vào từng kilomet, từng cung dốc. Cô không cần trở thành phiên bản mà người khác muốn nhìn thấy. Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh. Trên những con đường Y Tý vắng bóng cổ động viên, Vân Trang là thủ lĩnh của chính mình. Cô khép lại hào quang Lảo Thẩn bằng mục tiêu tiếp theo: chinh phục cự ly VMM 70km và cuối năm là thử thách 100km. “Hãy cứ để thành tích lên tiếng. Mình không cần trở thành phiên bản mà người khác muốn nhìn thấy. Chỉ cần mỗi ngày trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình là đủ”, Vân Trang nói.